Naród ponad prawem

Czy prawnik bez kręgosłupa to jeszcze prawnik? Ktoś powie: „prawo jest prawem”. Nie. Prawo bez etosu jest tylko instrukcją obsługi pałki. Jeżeli prawnik nie rozumie proporcji, nie odróżnia chamstwa od realnej groźby, nie potrafi zobaczyć kontekstu ludzkiego – nie powinien nosić togi. Niech sprzedaje warzywa na placu targowym. Niech prowadzi kebab. To uczciwe zawody. Ale niech nie decyduje o wolności drugiego człowieka, bo do tego nie ma moralnych kwalifikacji.

Wymiar sprawiedliwości nie może być fabryką wyroków.Ma być ostatnią linią obrony przyzwoitości, a nie narzędziem dyscyplinowania społeczeństwa.

Monteskiusz ostrzegał i pisał:„Nie ma wolności tam, gdzie władza sądownicza nie jest oddzielona od władzy ustawodawczej i wykonawczej.”

Dziś problem jest jeszcze głębszy. Formalnie władza sądownicza jest oddzielona. Mentalnie bywa skolonizowana – przez ideologię, środowisko, strach przed ostracyzmem. Wtedy trójpodział władzy zamienia się w teatr: role są różne, ale scenariusz pisze ten sam krąg.

Arystoteles mówił, że prawo bez sprawiedliwości jest gwałtem. Gustav Radbruch, po doświadczeniu totalitaryzmu, dodawał, że skrajnie niesprawiedliwe prawo przestaje być prawem.

Jeżeli obywatel zaczyna bać się słowa bardziej niż kłamstwa władzy, to znaczy, że coś pękło. I tego nie naprawi kolejny wyrok w zawieszeniu. Tego nie naprawią paragrafy.

Na koniec warto przypomnieć słowa marszałka seniora Sejmu, Kornela Morawieckiego, który rozumiał prawo nie jako bożka, lecz jako narzędzie: 

„Prawo nie jest święte. Nad prawem jest naród.”

Morawiecki podkreślał, że prawo, które nie służy ludziom, które godzi w ich godność, zdrowy rozsądek i poczucie sprawiedliwości, przestaje być prawem – staje się bezprawiem.