Anty-amerykanizm

W tym miejscu pojawia się Grzegorz Braun-nie jako eksces, ale jako logiczna konsekwencja tego sposobu myślenia. Gdy mówi o „amerykańskich okupantach”, sięga po najstarszy możliwy kod w polskiej wyobraźni: obca armia na własnej ziemi. Kod, który zawsze działa, bo uderza w zbiorową pamięć.

Problem polega na tym, że ten kod jest fałszywie podmieniony. Jest nieprawdziwy. Braun przykłada do Ameryki sowiecką kalkę. Tę samą, którą PRL wtłaczał Polakom przez dekady: obcy żołnierz równa się utrata suwerenności, sojusz równa się podległość, obecność militarna równa się okupacja. To język zaprojektowany nie po to, by tłumaczyć rzeczywistość, ale by ją upraszczać do emocjonalnego impulsu.

I to działa tylko dlatego, że część polskiego społeczeństwa wciąż nie odróżnia potęgi, która przyszła nas zniewolić, od potęgi, z którą sami zdecydowaliśmy się związać, mając własny interes i własną wolę. Ta różnica jest fundamentalna i właśnie ona w tej narracji znika.

Paradoks polega na tym, że Braun, mówiąc o suwerenności, w istocie ją odbiera. Bo jeśli każda relacja z silniejszym oznacza „okupację”, to Polska z definicji nie może być podmiotem. Może być tylko ofiarą albo wasalem. Nigdy graczem.

Antyamerykanizm nie jest jednak wyłącznie domeną radykałów, takich jak Braun i jego sympatycy tacy jak ,,Bracia Kamraci”. W łagodniejszej, „inteligenckiej” formie funkcjonuje także wśród części elit politycznych i medialnych. Tam nie mówi się o „okupacji”, tylko o „nieprzewidywalności”, „amerykańskim chaosie”, „konieczności emancypacji Europy”.

Często jest to narracja zastępcza,pozwalająca przykryć brak własnej strategii, przerzucić odpowiedzialność, zbudować poczucie moralnej wyższości. Co znamienne: ta krytyka bywa bardzo selektywna. Znacznie ostrzejsza wobec Waszyngtonu niż wobec Moskwy, Pekinu czy Teheranu.

To już nie jest realizm. To jest ideologia.Jest jeszcze jeden powód, najbardziej ludzki. Wielu Polaków oczekiwało od USA nie tylko siły, ale moralnej doskonałości. Tymczasem Ameryka-jak każde państwo-działa w swoim interesie, popełnia błędy, prowadzi czasami brutalną politykę.

Dla jednych to oczywiste. Dla innych, zdrada ideałów. A rozczarowanie ideałem bardzo łatwo zamienia się w resentyment. Łatwiej znienawidzić to, co nie spełniło oczekiwań, niż pogodzić się z tym, że świat nie jest bajką i taki jest.

Największym jednak intelektualnym nadużyciem polskiego antyamerykanizmu jest porównywanie USA do Związku Sowieckiego. To nie tylko błąd historyczny, ale moralna pustka. Sowieci odebrali Polsce wolność, elity i państwowość. Amerykanie, niezależnie od krytyki ich polityki, są jednym z filarów systemu, który tę wolność dziś realnie chroni.

Można krytykować USA. Trzeba je krytykować. Ale historia nie znosi tanich analogii. Antyamerykanizm w Polsce nie jest analizą geopolityczną. Jest emocjonalnym skrótem, reakcją na własne lęki, nieprzepracowaną historię i brakiem wiary w sprawczość państwa. Zastępuje myślenie strategiczne moralnym wzmożeniem albo suwerennościową egzaltacją.

A państwo, które myśli w ten sposób, nie jest podmiotem. Jest wahadłem: od idealizacji do nienawiści. Od zachwytu do resentymentu. I to jest prawdziwy problem. Nasz problem, nie Ameryki.