Umowa bez podpisu – czyli obywatelstwo świadome

Obowiązek szlachcica obrony Polski oraz jego uczestnictwo w życiu społeczno-politycznym powodowały, że był on zorientowany w sprawach państwa – politycznych, gospodarczych i militarnych. Utożsamiał się – przynajmniej do połowy 17-go wieku – z Rzeczpospolitą.

Współczesna koncepcja obywatelstwa, zapisana w Konstytucji, to rozmaite prawa i obowiązki, ale przede wszystkim ciche założenie, że każdy zrodzony z rodziców-Polaków jest Polakiem i automatycznie dostaje polskie obywatelstwo (tzw. prawo krwi). Urodzone dziecko nie ma tu nic do gadania. Oczywiście, towarzyszy temu założenie, wynikające z doświadczenia i poniekąd statystyki, że rodzice przekażą dziecku polską tożsamość, język polski i polską kulturę.
Ale do rozważenia jest koncepcja świadomego obywatelstwa – właśnie jako umowy pomiędzy człowiekiem a państwem (wspólnotą populacji żyjącej na określonym obszarze), finalizowanej w momencie, gdy młody człowiek kończy 18 lub 19 lat (wiek zdawania matury). Taka umowa oznacza przede wszystkim decyzję młodego człowieka, iż przyjmuje obowiązki obywatela, a za to będzie mógł korzystać z praw gwarantowanych przez państwo – z ochrony prawnej, ochrony zdrowia, z emerytury, z bezpłatnych dróg, parków itd.