Polak sobie i z Unią poradzi

Bo zarobić chcieli i celnicy na granicach, dla których przeznaczony bakszysz stanowił w kosztach kalkulowanych przez handlarza formę podatku korupcyjnego – i socjalistyczne państwo jako operator sklepów Peweksu w których wydać było można w kraju, wcześniej za granicą zarobione dolary, marki (nie te z NRD oczywiście) czy franki. 

Umieszczanie na stufrankowym banknocie przez decydentów z najstarszej w Europie demokracji francuskiej wizerunku wolności z obrazu Eugene’a Delacroix, z obnażoną piersią prowadzącej lud na barykady okazało się genialną alegorią. Podobnie jak podobizny ojców założycieli i sygnatariuszy Deklaracji Niepodległości na rozmaitych dolarowych z kolei nominałach. Polscy handlarze, szmuglerzy i gastarbeiterzy weszli do wspólnot: europejskiej i atlantyckiej na długo zanim eurokraci i urzędnicy waszyngtońscy przyjęli do nich ich zdemokratyzowaną już i wyzwoloną z okowów socjalizmu realnego Ojczyznę. Tak jak baby przywożące mięso do głodującej za niemieckiej okupacji Warszawy na równi z bojownikami Armii Krajowej przyczyniły się do porażek wermachtu na odległych od ziem polskich frontach – tak demontujący gospodarkę socjalistyczną globtroterzy odegrali przy upadku komunizmu rolę podobnie istotną jak robotniczy konspiratorzy z podziemnej Solidarności i studenccy kolporterzy bibuły.

Nierzadko pomagaliśmy sobie wtedy nawzajem. Jak w Orwellowskim roku 1984, kiedy jadąc paryskim pociągiem na stypendium Alliance Francaise jako laureat konkursu na francuskojęzyczny esej, wziąłem do plecaka butlę spirytusu od kursujących na zachodnioberlińskim szlaku studentów z Poznania, żeby limit alkoholu na osobę w przedziale się zgadzał. W drodze powrotnej spotkałem ich znowu, bo jeździli wahadłowo i tak na życie zarabiali, więc oni z kolei z wdzięczności zagadali NRD-owskich celników, bo tamci posługiwali się polszczyzną przywodzącą na myśl okupacyjnych żandarmów z filmów wojennych, więc dzięki pytaniom, którymi funkcjonariusze reżimu Ericha Honeckera a potem i ich PRL-owscy odpowiednicy zostali naprędce zasypani przez moich nowych znajomych, udało mi się wwieźć do kraju emigracyjne wydanie dziennika Leopolda Tyrmanda, książkę po angielsku Johna Barrona o KGB z czerwonym sierpem i młotem na okładce oraz wiele innych odbieranych zwykle na granicy publikacji, pochodzących z trzech wtedy polskich księgarń w Paryżu (na Bulwarze Saint Germain, rue Gay Lussac oraz Wyspie Świętego Ludwika).